Wanneer ben je in overtreding? Over domicilie, controles en sociale huur

Wat is domiciliefraude in de sociale huur?

Van domiciliefraude is sprake wanneer een huurder bewust onjuiste of onvolledige informatie geeft over zijn woon- of gezinssituatie, of de regels rond het hoofdverblijf niet naleeft, om zo onterecht sociale voordelen te behouden of te verkrijgen.
Concreet betekent dit:

• Je moet effectief en permanent in je sociale woning wonen en er gedomicilieerd zijn.
• Komt een partner of een andere persoon bij jou wonen, dan moet je dit binnen de maand melden aan de woonmaatschappij.
  Bijwoonst is alleen toegestaan als:
  • de woning geschikt blijft, én
  • de persoon voldoet aan de toelatingsvoorwaarden.

Wie deze regels bewust niet naleeft, kan beschuldigd worden van domiciliefraude.

Hoe verloopt een controle?

Stel dat er een vermoeden bestaat dat een huurder niet (meer) in zijn sociale woning verblijft. Dan kan de woonmaatschappij een onderzoek opstarten.
Tijdens zo’n onderzoek kunnen verschillende elementen bekeken worden, zoals:

• vaststellingen ter plaatse,
• verbruiksgegevens,
• en mogelijk in de toekomst ook gegevens over huisvuilophaling.

Belangrijk: geen enkel element is op zich voldoende om domiciliefraude vast te stellen. Pas een combinatie van verschillende vaststellingen kan, na onderzoek, gevolgen hebben. Die gevolgen kunnen zwaar zijn:

• administratieve sancties,
•  het terugvorderen van de sociale korting,
• en/of de opzegging van de huurovereenkomst.

Niet elke overtreding is bewuste fraude

Wij keuren fraude niet goed. Tegelijk is het belangrijk te beseffen dat mensen soms de regels overtreden zonder de intentie om te frauderen. Enkele herkenbare situaties:

• Iemand leert een nieuwe partner kennen en past de woonplaats niet meteen aan. Vaak is dat tijdelijk en ingegeven door onzekerheid: je weet nog niet of de relatie zal standhouden, en samenwonen kan een manier zijn om dat uit te zoeken zonder meteen je woning te verliezen.
• Een huurder vangt tijdelijk een kennis of familielid op die dakloos dreigt te worden, zonder te weten dat dit gemeld moet worden.
• Iemand verblijft enkele maanden in het buitenland om familiale of persoonlijke redenen, zonder de intentie om de woning definitief te verlaten.

Dit toont aan dat afwijkingen van de regels vaak te maken hebben met persoonlijke omstandigheden, onzekerheid of financiële kwetsbaarheid, en niet noodzakelijk met het bewust misbruiken van het systeem. Daarom is het cruciaal dat huurders duidelijk en tijdig geïnformeerd worden over hun rechten en plichten. Mensen kunnen in overtreding zijn zonder dat ze zich daarvan bewust zijn.

Hoe vaak komt domiciliefraude voor?

Uit jaarverslagen blijkt dat de dienst Toezicht in 2024 225 dossiers opstartte waarbij verbruiksgegevens werden opgevraagd. Dat leidde tot 7 verhoren en uiteindelijk 1 proces-verbaal. Deze cijfers tonen aan dat domiciliefraude geen massaal fenomeen is.

Conclusie

Controles kunnen nodig zijn om misbruik te voorkomen of aan te pakken. Tegelijk tonen cijfers en praktijkervaring dat domiciliefraude beperkt voorkomt en dat sociale huurders vaak strenger gecontroleerd worden dan andere groepen. Dat zorgt niet alleen voor extra administratie, maar ook voor stigmatisering.
Voorstellen om controles verder uit te breiden, bijvoorbeeld met gegevens over afvalophaling, illustreren hoe ver die focus op controle kan gaan. De hoeveelheid afval zegt vaak weinig of niets over iemands werkelijke woon- of gezinssituatie. Mensen met een laag inkomen produceren vaak minder afval, en anderen kiezen bewust voor een ‘zero waste’-levensstijl.
Als huurdersorganisatie vinden we het belangrijk dat woonmaatschappijen en beleidsmakers niet alleen inzetten op controle, maar even sterk op duidelijke informatie, begeleiding en een mensgerichte beoordeling, met respect voor privacy.
Zo verschuift de focus van louter controle naar preventie, rechtszekerheid en respect voor de leefwereld van sociale huurders.